Fyrsta ráðstefnan hérlendis um þjónandi forystu (e. servent leadership) var haldin í Skálholti föstudaginn 20. júní 2008. Ráðstefnan var haldin í samvinnu við Center for Servant Leadership í Indianapolis í Bandaríkjunum. Fyrirlesarar á ráðstefnunni voru frumkvöðlar í þjónandi forystu, James A. Autry, Gary Kent, Barry Schneider og Kent M. Keith framkvæmdastjóri Center for Servant Leadership. Fjölluðu þeir um hugmyndafræði þjónandi forystu sem felst í því að þjónandi leiðtogi er í fyrsta lagi þjónn og hjálpar öðrum til að að þjóna. Meginhlutverk forystufólks í þjónandi forystu er að þjóna starfsfólkinu, mæta þörfum þess og hjálpa því að blómstra og njóta sín í starfi. Með því að sýna umhyggju, vera til gagns, hlusta og sýna traust vex hagur fyrirtækisins og velferð starfsfólksins. Jafnframt fjölluðu fyrirlesararnir um reynslu fyrirtækja af þjónandi forystu og nefndu þar til dæmis afburðaárangur Starbucks og Southwest Airlines. Þátttakendur skiptu sér í umræðuhópa og fjölluðu um hvað þeim þótti nýtt í hugmyndum um þjónandi forystu og hvort hún hentaði í daglegu starfi þeirra. Ráðstefnan fór fram í kirkju og skólahúsi Skálholts og listamenn glöddu ráðstefnugesti með tónlist.
Þátttakendur voru ánægðir með efni ráðstefnunnar og meðal niðurstaðna umræðu þeirra var gagnsemi tengsla milli stjórnenda og starfsfólks og heimilis og vinnu. Þátttakendum fannst mikilvægt að heyra gagnsemi þess að stjórnendur eigi að gefa upplýsingar en ekki halda þeim og að gefa fólki tækifæri til að fara á kostum en ekki á göllum. Niðurstöður umræðuhópanna sýndu einnig að þjónandi forysta hentar til að láta nýja strauma streyma í stjórnunarkerfunum. Hún hentar til að sýna kærleika í vinnunni og hugsa vel um starfsfólkið. Síðast en ekki síst þótti þátttakendum mikilvægt að minnast orða Jesú um að þau sem stjórna eiga að þjóna þeim sem þau stjórna og þau sem þiggja forystu eiga að þakka þeim sem veita hana og þjóna þeim.
Ráðstefnan tókst afar vel og var haldin í samsstarfi við Akureyrarbæ, Glitni, Heilbrigðisráðuneytið, Kristilegt félag heilbrigðisstétta, Kvennakirkjuna, Reykjanesbæ, Reykjavíkurborg, Samtök atvinnulífsins, Skólholtsskóla og Þjóðkirkjuna. Nú er unnið að undirbúningi verkefna til að fylgja ráðstefnunni eftir á vettvangi samstarfsaðilanna. Í undirbúningsnefnd sátu: Séra Auður Eir Vilhjálmsdóttir, Árni Sigfússon bæjarstjóri, Kristinn Ólason rektor, dr. Sigrún Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdstjóri SA.
Hugmyndafræðin í hnotskurn
Hvaða tóm er til að huga að líðan starfsfólksins í öllu amstri, umróti og samkeppni vinnumarkaðarins? Tekur því að hlynna að starfsfólkinu í öllum þessum breytingum þegar starfsfólk fer frá einu fyrirtæki til annars þegar betri kjör bjóðast? Og borgar það sig? Já, er svar þeirra sem starfa í þjónandi forystu (servant leadership). Af því að starfsfólkið er mikilvægasta afl fyrirtækjanna og stofnanna. Þau ná markmiðum sínum með því að gefa starfsfólkinu starfsgleði. Vinnan hefur áhrif á allt lífið og það kemur fyrirtækjunum best að gera allt sem er hægt til að gefa starfsfólkinu þá starfsgleði sem það þarf til að njóta sín. Það er með því sem fyrirtækið eða stofnunin nær markmiðum sínum. Þjónandi forysta gefur stjórnendum starfsgleði og lífsfyllingu. Þjónandi forysta er lífsstíll og lífssýn. Þau sem hafa tileinkað sér hana eiga þá einlægu ósk að hafa þjónustuna sem aðalatriðið í starfi sínu og öllu lífi. Þjónusta þeirra er forysta. Hún einkennist af löngun til að mæta þörfum og óskum þeirra sem þau vinna
með og starfa fyrir, bæði samstarfsfólks og viðskiptavina. Með þessu næst árangurinn.
Í þjónandi forystu býr starfsfólkið yfir sömu hugsjón og leiðtoginn og þjónustan er byrjunarreitur beggja. Þjónandi forysta leggur fyrst og fremst áherslu á velferð og þátttöku starfsfólks og er andsvar við forystu sem leggur megináherslu á að hámarka hagnað hverju sinni með fyrirmælum, eftirliti og valdi fárra. Markmið þjónandi forystu er að mæta þörfum samstarfsfólks og viðskiptavina og efla þar með hag fyrirtækisins til langframa. Robert K. Greenleaf (1904–1990) er upphafsmaður hugmynda um þjónandi forystu í samtímanum. Hugmyndir hans grundvallast á að forystufólk er þjónar, starfsfólkið er í fyrsta sæti og forystan sýnir fordæmi um þjónustu með trúverðugleika og vilja til að láta starfsfólk njóta sín. Þjónandi forysta mætir þörfum starfsfólks og starfsfólkið mætir þörfum viðskiptavina af skilningi, virðingu og trausti. Áhugi forystunnar beinist fyrst og fremst að velferð starfsfólks en ekki eigin valdi eða hagsmunum. Þjónustan veitir forystufólkinu og starfsfólkinu lífsgleði og tilgang í daglegu lífi.
Munurinn á hugmyndum þjónandi forystu og öðrum skyldum hugmyndum er grunnurinn, upphafsreiturinn. Grunnur þjónandi forystu er að þjóna og mæta þörfum samstarfsfólks og ná markmiðum fyrirtækisins með þeim hætti. Þjónandi forysta á samt sem áður margt sameiginlegt t.d. með umbreytandi forystu (transformational leadership) en munurinn felst í útgangspunktinum. Í umbreytandi forystu er verkefni leiðtogans fyrst og fremst að blása starfsfólkinu áhuga í brjóst og efla getu þess til að ná markmiðum fyrirtækisins. Í þjónandi forystu er upphafið og útgangspunkturinn einlægur vilji til að þjóna. Fyrsta verkefni þjónandi forystufólks er að mæta þörfum starfsfólks með skilningi og vinna með því á þann hátt að markmiðum fyrirtækisins.
Þjónandi forysta nær til alls starfsfólks og þar með leiðtogans. Leiðtoginn þjónar starfsfólkinu, starfsfólkið þjónar viðskiptavinunum og leggur sitt af mörkum til þess að leiðtoginn geti stjórnað og veitt forystu. Þjónusta og forysta er hluti af hugsjón allra í fyrirtækinu. Leiðtoginn vinnur með starfsfólkinu og starfsfólkið axlar ábyrgð og skyldur þjónandi forystu í samstarfi við leiðtogann. Allt starfsfólkið verður sjálft að þjónandi forystufólki sem á þá djúpu ósk að þjóna hinum. Það uppörvast af ánægju viðskiptavinanna og samvinnu hinna á vinnustaðnum. Þetta frábæra starfsfólk sem brennur af áhuga á að verða fyrirtækinu til góðs gefur stjórnendum sínum kraft til að stjórna í þjónustu.
Þjónandi forysta felur í sér meira en ákveðna framkomu og verkefni. Að vera þjónn í hlutverki forystu byrjar á lönguninni til að þjóna og grundvallast á hugsjón og lífsstíl. Lífsstíllinn er að þjóna hvert öðru en bíða ekki eftir að vera skipað til ákveðinna verka. Viljinn og hvatinn kemur innan frá og birtist í einlægum áhuga á velferð annarra. Hugsjón þjónandi forystu er umhyggja og vilji til að láta gott af sér leiða. Umhyggjan snýr að hag einstaklinga og samfélaga. Þjónandi forysta er hugsjón starfsfólks í öllum hlutverkum vinnustaðar. Lífsstíll þjónandi forystu nær til leiðtoga og þeirra sem gegna ýmsum störfum og njóta forystu leiðtoganna. Forystufólkið ber ábyrgðina. Það ber ábyrgðina á velferð fyrirtækisins og það er þess að hafa yfirsýn yfir allt starfið og finna lausnir, sjá til framtíðar og gera breytingar og taka ákvarðanir á eigin spýtur þegar þarf. Það er einmitt þess vegna sem það er svo mikilsvert að þau eigi stuðning starfsfólksins sem sjálft þjónar forystufólki sínu, hvert öðru og viðskiptavinunum og allri stofnuninni með sinni eigin forystu í sínum eigin störfum. Þetta góða starfsfólk getur sýnt þessa þjónustu af því að það hefur það sem það þarf til þess, traust, upplýsingar, frelsi og kærleika. Hugsjón þjónustu skapar forystufólki og starfsfólkinu öllu tækifæri til gleði og lífshamingju. Hugsjónin og tilgangur starfs þeirra er í forgrunni í daglegu lífi, á vinnustað og utan vinnu. Þjónandi forysta skipar sér í flokk hugmynda þar sem velferð fólks er aðalatriðið og merkingarbært líf er metið mikils. Hugsjónin og tilgangurinn eru lyklar að lífsgleði og hamingju þeirra sem starfa undir merkjum þjónandi forystu.
Upphafsmaður þjónandi forystu
Robert K. Greenleaf (1904–1990) er upphafsmaður hugmynda um þjónandi forystu í samtímanum. Hugmyndin grundvallast á að starfsfólkið er í fyrsta sæti og leiðtoginn sýnir fordæmi um þjónustu með trúverðugleika og vilja til að láta starfsmennina njóta sín. Þjónandi forysta mætir þörfum starfsfólks, starfsfólkið mætir þörfum viðskiptavina af skilningi, virðingu og trausti og virðir og styður forystu sína. Í þjónandi forystu beinist áhugi leiðtogans fyrst og fremst að velferð starfsfólks en ekki eigin valdi eða hagsmunum. Robert Greenleaf gaf út fyrsta rit sitt um þjónandi forystu árið 1970. Í ritinu leggur hann grunn að hugmyndafræðinni og segir:
Þjónandi leiðtogi er í fyrsta lagi þjónn. … Byrjunin er eðlislæg tilfinning um að vilja þjóna. Síðar leiðir meðvituð ákvörðun viðkomandi til forystu. Slíkur einstaklingur er ólíkur þeim sem er fyrst leiðtogi (R. Greenleaf, The Servant as Leader, Westfield 1970/2008, bls. 15).
Robert K. Greenleaf fæddist og ólst upp í Terre Haute í Indiana í Bandaríkjum Norður – Ameríku. Hann starfaði hjá fyrirtækinu AT&T, einkum við rannsóknir og ráðgjöf um stjórnun. Hann kenndi meðal annars við M.I.T.´s Sloan School of Management og Harvard Business School. Hann sett upp eigin stofnun í Indianapolis, The Greenleaf Center for Servant Leadership og var ráðgjafi fjölmargra fyrirtækja um stjórnun og forystu. Bækur hans um þjónandi forystu hafa verið þýddar á mörg tungumál og víða um heim eru miðstöðvar fyrir þjónandi forystu undir hans nafni. Kenningar Greenleaf hafa breiðst út frá stofnun hans og bækur hans orðið öðrum uppspretta eigin skrifa og framkvæmda á grundvelli hugmynda hans. Hann fullyrðir að bestu stjórnendurnir og bestu leiðtogarnir búi fyrst og fremst yfir hæfileikanum til að þjóna. Hann segir að þjónustan ætti að vera aðaleinkenni forystu. Það myndi ekki einasta skapa betri og sterkari fyrirtæki heldur gefa þeim sem stjórna meiri lífsgleði. Þau þurfa að gera sig að samstarfsfólki starfsfólksins. Þeim þarf að þykja vænt um starfsfólkið. Þau þurfa að hafa brennandi áhuga á að því vegni vel. Þau verða að sjá að hagur þess í vinnunni hefur áhrif á allt líf þess. Enn fremur segir Greenleaf:
Besti prófsteininn á þetta, og jafnframt sá erfiðasti er: Vaxa þau sem er þjónað sem einstaklingar? Verða þau heilsuhraustari? Fá þau meiri visku, frelsi og sjálfstæði? Verða þau sjálf líklegri til að vera þjónandi leiðtogar? (Greenleaf 1970/2008, bls. 15).
The Greenleaf Center for Servant Leadership / Miðstöð um þjónandi forystu
Árið 1964 setti Robert K. Greenleaf á fót miðstöð um þjónandi forystu. Fyrsta heiti miðstöðvarinnar var Center for Allplied Ethics en árið 1985 fékk miðstöðin nafnið The Greenleaf Center for Servant Leadership. Markmið miðstöðvarinnar er að efla þekkingu og skilning á þjónandi forystu og stuðla að hagnýtingu hugmyndarinnar. The Greenleaf Center for Servant Leadership er staðsett í Indianapolis. Á heimasíðu miðstöðvarinnar má finna ýmsar upplýsingar um þjónandi forystu. Meðal annars er þar fræðileg umfjöllun um þjónandi forystu, upplýsingar um þróun hugmyndarinnar og umfjöllun um notagildi hugmyndarinnar í daglegu lífi fólks. Miðstöðin stendur árlega fyrir ráðstefnu um þjónandi forystu.
Ráðstefnan höfðar til stjórnenda og forystufólks sem og fræðimanna víða um heim. Meðal þeirra sem flutt hafa erindi og stýrt málstofum á ráðstefnunum má nefna James. A. Autry, Ken Blanchard, Stephen Covey, Peter Senge og Margaret Wheatey. Árið 2007 kynnti íslenskur fræðimaður niðurstöður rannsókna sinna á ráðstefnu miðstöðvarinnar sem þá var haldin i Dallas Texas. Miðstöðin hefur gefið út fjölda bóka um þjónandi forystu auk fréttabréfs sem sent er til meðlima. Auk þess rekur miðstöðin umboðsskrifstofu og útvegar fyrirlesara á ráðstefnur og vinnusmiðjur um þjónandi forystu. Miðstöðin stendur fyrir árlegum námskeiðum fyrir stjórnendur og leiðtoga um þjónandi forystu: Leadership Institute for Education (LIFE).
Þeir sem vilja gerast meðlimir í samtökunum eða óska eftir upplýsingum um starf miðstöðvarinnar geta sent fyrirspurn þar um til:
- The Greenleaf Center for Servant Leadership
770 Pawtucket Drive
Westfield
IN, 46074
USA
Sjá nánar á heimasíðu Greenleaf Center for Servant Leadership: www.greenleaf.org.
Þeir sem vilja nálgast sérefni af ráðstefnunni sem haldin var í Skálholti þurfa að slá inn aðgangsorð á sérstakri síðu (sjá HÉR). Sækja má um aðgangsorðið hjá Kristni Ólasyni, rektor Skálholtsskóla: rektor[hja]skalholt.is.
