Páll Jónsson var biskup í Skálholti 1195–1211. Hann var sonur Jóns Loftssonar í Odda, systursonur Þorláks helga og eftirmaður hans á stóli. Páll var mikill höfðingi, sendi veiðifálka erlendum stórmennum og lét Margréti högu smíða biskupsstaf úr rostungstönn handa erkibiskupi í Noregi.
Kirkja hans var Klængskirkja, en þar lét hann gera nýja Þorlákskapellu, hvar Atli skrifari pentaði að innan loft og gaflveggi. Páll var „vænn áliti, fagureygr og fasteygr, hrokkinhárr og fagrhárr, meðalmaður á hæð ok manna kurteistastr“. Í tíð Páls var helgi dýrlinganna Jóns Ögmundssonar og Þorláks lögleidd og Guðmundur góði var þá biskup á Hólum.
Lét höggva sér steinþró
Ein þeirra gömlu Skálholtsbóka, sem varðveitst hafa, segir frá því, að sjöundi Skálholtsbiskupinn, Páll Jónsson frá Odda, hafi látið höggva sér steinþró „ágæta hagliga, þá er hann var í lagður eftir andlát sitt“. Getur söguritarinn þess og, að „náliga allar höfuðskepnur“ hafi sýnt á sér nokkurt hryggðarmark við fráfall biskups. „Jörðin skalf öll og titraði, himinn og skýin grétu, svo að mikill hlutur spilltisk jarðarávaxtarins, en himintunglin sýndu dauðatákn ber á sér“, að ævilokum biskups. Ekki þótti sagan sennileg.
Steinkistan fannst
En steinkista mikil og forkunnarvel gerð kom upp við gröft í Skálholtskirkjugarði í ágúst 1954. Þegar hún var opnuð að viðstöddu ýmsu tignarmenni 30. ágúst, hvolfdi svo úr skýjum, að varla þótti einleikið. Í kistunni voru bein biskupsins, nærri gullin á að sjá, en furðu heil. Og húnninn af bagli hans lá þar enn við hægra viðbein. Þá voru liðin rösk 740 ár frá andláti hans, og svo vildi raunar til að heita mátti, að liðin væru rétt 170 ár frá þeim hamförum, sem mestu ollu um hrun hins forna seturs, jarðskjálftunum í ágúst 1784.
Þá var ljóst orðið af uppgreftri, að á dögum Páls biskups hafði Skálholtskirkja verið mesta stórvirki úr timbri um Norðurlönd, stafkirkja, um 50 metra að lengd. Og naumast þurfti að ætla, að nokkuð væri ofsagt um, hversu biskup hefði prýtt hana í hvívetna „í bríkum og krossum, skriptum, líkneskjum og lömpum og glergluggum og í biskupsskrúði alls kyns“.
Af Pálssögu er reyndar auðsætt, að biskupinn safnaði að sér bestu listamönnum, hagleiksmönnum og bókriturum, sem völ var á. Eru þeir flestir nefndir með nafni, þó ekki söguritarinn, svo að séð verði. Nafn hans „er sandkorn í hafsins hyl og heimtist aldrei að landi“, eins og segir í kvæði Jóns Helgasonar prófessors til höfundar Hungurvöku. En allt þykir benda til, að sá maður hafi og ritað Pálssögu. Sjálfur var biskup talinn einhver hinn mesti lærdómsmaður og svo mikill söngmaður, „að af bar söngur hans og rödd af öðrum mönnum, þeim er þá voru honum samtíða“.
