Hvernig verður góð stjórnarskrá til?

Stjórnlagaþing er framundan. Brýnt er að hrinda umræðu um stjórnarskrá af stað. Í samvinnu við áhugahóp um málefnið efnir Skálholtsskóli til málþings um verklag við gerð stjórnarskrár laugardaginn 28. ágúst frá kl. 10:00-17:30. Ekki er ætlunin að fjalla um einstaka þætti í nýrri eða endurbættri stjórnarskrá heldur um það hvað stjórnarskrá sé og hvernig hún verði til með vitrænum hætti.

Málþingið er þannig upp sett að það skiptast á framsöguerindi og vinna í hópum. Kapp verður lagt á markvissa starfi í vinnuhópunum. Stjórnendum vinnuhópanna er ætlað að undirbúa starfið í hverjum hóp og tryggja markvissa vinnu. Þátttakendur skrái sig fyrir málþingið í vinnuhópa og tilgreini fyrsta og annað val, enda kann að vera nauðsynlegt að raða í hópana til að jafna samsetningu þeirra.

Málþingið er öllum opið og verður auglýst í fjölmiðlum en einnig með netpósti og á vefsíðum. Skráning á þingið verður á vef Skálholtsskóla. Þátttökugjald er 3000 kr. vegna málsverðar og annarra veitinga. Nauðsynlegt er að skrá sig til þátttöku. Rafræn skráning hér fyrir neðan. Vinsamlegast tilgreinir 2 hópa í reitnum „Skilaboð“.

Dagskrá

Kl. 10:00-11:30: Erindi, fyrri hluti:

• Kristinn Ólason, rektor Skálholtsskóla setur málþingið og verður jafnframt málþingsstjóri.
• Ragna Árnadóttir dóms- og mannrétindamálaráðherra fjallar um endurskoðun stjórnarskrárinnar og stjórnlagaþing.
• Jón Kristjánsson, fyrrv. ráðherra, fjallar um reynsluna af starfi stjórnarskrárnefndar þeirrar er hann veitti formennsku á árunum 2005-2007. Hvað gekk vel og hvað fór úrskeiðis? Hvað er vænlegt til árangurs?
• Þorsteinn Magnússon, form. undirbúningsnefndar Stjórnlagaþings fjallar um undirbúning stjórnlagaþings.

Kl. 11:30-13:00:  Vinnuhópar, fyrri starfstími. Sjá upptalningu á hópum hér neðar.

Kl. 13:00-14:00: Hádegisverður

Kl. 14:00-14:45: Erindi, seinni hluti:

• Reynir Axelsson, dósent, veltir fyrir sér spurningunni „Hvað er stjórnarskrá?“
• Gunnar Snorri Gunnarsson, sendiherra, fjallar um tilurð og verklag við gerð stjórnarskrár Sambandslýðveldisins Þýskaland. Þýska stjórnarskráin er sú nýjasta í vestrænum ríkjum sem hefur verið samin frá grunni, en að vísu undir sérstökum kringumstæðum. Hverjir sömdu stjórnarskrána og hvernig? Hver hefur reynslan verið?

Kl. 14:45-15:30: Vinnuhópar, seinni starfstími.

Kl. 15:30 -17:00: Hópstjórar skýra frá niðurstöðum vinnuhópa.

Almennar umræður.

Kl. 17:00-17:30: Málþingslok

• Guðrún Pétursdóttir, form. stjórnlaganefndar, dregur ályktanir af málþinginu.
• Kristinn Ólason, rektor, slítur málþinginu.

VINNUHÓPAR:

1. Hvernig nýtum við reynslu annarra þjóða? Hópstjóri Ragnhildur Helgadóttir, prófessor.

Margar þjóðir hafa sett stjórnarskrár, sumar frá grunni, á undanförnum 20 árum.  Hér má t.d. skoða viðauka 4 í skýrslu nefndar Jóns Kristjánssonar. Þjóðfundar- og stjórnlagaþingsfyrirkomulagið er h.u.b. einstakt en engu að síður verðum við að nýta reynslu annarra þjóða. Þá vakna ýmsar spurningar: 

• Hvað reyndist vel í þeirra ferli? 
• Hvaða pytti þarf að varast? 
• Hvert eigum við að horfa? Á að horfa sem víðast eða þurfa einhverjar forsendur að vera sameiginlegar?

2. Samráð við þjóðina. Hópstjóri Geir Guðmundsson, form. Stjórnarskrárfélagsins.

Hvernig ættu fjölmiðlar, stjórnvöld, stjórnlaganefndin og stjórnlagaþingið sjálft að miðla upplýsingum til þjóðarinnar bæði í aðdraganda þingsins og í starfi þess? Hvernig á að virkja þjóðina og kalla eftir hugmyndum? Hugbúnaður til að halda utan um hugmyndir sem kveikna kunna víða í þjóðfélaginu. Hvernig á að standa að þjóðfundi?

3. Getur stjórnarskrá breytt pólitísku siðferði? Hópstjóri Salvör Nordal, forstöðumaður Siðfræðistofnunar Háskóla Íslands.

Síðustu misserin hafa margir haft uppi væntingar um mikilvægi nýrrar stjórnarskrár, jafnvel nýs lýðveldis, til þess að skapa „nýjan sið“. Þá er mikilvægt að hafa í huga að stjórnarskrá mælir fyrir um stjórnskipan en er ekki eiginlegur siðasáttmáli samfélags nema að mjög afmörkuðu leyti. Góð stjórnarskrá varðar leiðina að góðri stjórn, stjórnarstofnunum, mannréttindum og lýðræði. Fjallað verður um hvað einkenni góða og siðlega stjórnskipun og hvaða hlutverk lög og reglur geta haft til að bæta siðferði í samfélagi.

4. Rammi um innihald stjórnarskrár. Hópstjóri Þorkell Helgason, fyrrv. próf.

Teiknaðar verða upp útlínur að stjórnarskrá og fjallað um möguleg tilbrigði. Tíunduð verða helstu álitamál. Keppt verður að myndrænni framsetningu efnisins.